Hempedu Bumi: Khasiat, Keburukan dan Apa Kata Kajian

Hempedu bumi ialah antara herba yang paling dikenali di Malaysia. Daunnya terkenal kerana rasa pahit yang sangat kuat, sehingga ia digelar “raja pahit”. Artikel ini menerangkan apa itu pokok hempedu bumi, kandungan aktifnya, khasiat yang disokong kajian saintifik, dakwaan yang belum terbukti, kesan sampingan dan siapa yang perlu berhati-hati.

Apa itu hempedu bumi?

Hempedu bumi adalah tumbuhan herba daripada keluarga Acanthaceae. Nama saintifiknya ialah Andrographis paniculata. Ia berasal dari India dan Sri Lanka, dan kini ditanam secara meluas di Asia Selatan dan Asia Tenggara, termasuk Malaysia.

Tumbuhan ini dikenali dengan banyak nama:

• Malaysia: hempedu bumi, hempedu tanah, akar cerita, pokok cerita
• Bahasa Inggeris: king of bitters, creat, green chiretta
• Indonesia: sambiloto
• China: chuan xin lian
• India: kalmegh

Jadi, hempedu bumi dalam bahasa Inggeris ialah andrographis atau king of bitters. Baca panduan kami dalam bahasa Inggeris tentang Andrographis paniculata.

Pokok dan daun hempedu bumi

Pokok hempedu bumi ialah tumbuhan herba yang tumbuh tegak dengan batang bersegi. Daunnya berwarna hijau, berbentuk bujur tirus, dan rasanya sangat pahit. Tanaman ini tumbuh baik di kawasan yang mendapat cahaya matahari dan tanah yang bersaliran baik, kerana tanah yang terlalu basah boleh menyebabkan reput akar. Daun dan batang (bahagian atas tanah) ialah bahagian yang biasa digunakan untuk ubatan tradisional dan untuk penghasilan ekstrak.

Kandungan aktif: andrographolide

Rasa pahit daun hempedu bumi datang daripada sebatian yang dipanggil andrographolide dan sebatian lain yang berkaitan. Andrographolide ialah penanda utama yang diukur dalam ekstrak hempedu bumi. Kandungannya berbeza mengikut bahagian tumbuhan, masa tuaian dan cara pengeringan, jadi produk yang berbeza boleh mempunyai kekuatan yang sangat berbeza.

Khasiat hempedu bumi: apa kata kajian?

Hempedu bumi digunakan secara tradisional untuk demam, selesema dan masalah penghadaman. Berikut ialah apa yang ditunjukkan oleh kajian klinikal ke atas manusia:

• Selesema, batuk dan sakit tekak. Satu meta-analisis 33 kajian rawak (7,175 pesakit) mendapati hempedu bumi melegakan batuk dan sakit tekak berbanding plasebo, dan memperbaiki simptom jangkitan saluran pernafasan akut secara keseluruhan. Namun, penulis menilai kualiti kebanyakan kajian sebagai lemah. [1]
• COVID-19 ringan hingga sederhana. Satu meta-analisis rangkaian pada 2026 mendapati ekstrak hempedu bumi berkemungkinan mengurangkan kemasukan ke hospital bagi pesakit berisiko sederhana (bukti berkepastian sederhana). Tiada kesan ditemui bagi pesakit berisiko rendah atau tinggi, atau ke atas kematian. [2]
• Kolitis ulseratif. Satu meta-analisis 2024 mendapati hempedu bumi tidak lebih baik daripada plasebo dalam memperbaiki kolitis ulseratif aktif. [3]

Hempedu bumi untuk darah tinggi dan kencing manis?

Banyak artikel dan hantaran media sosial mendakwa daun hempedu bumi boleh menurunkan darah tinggi atau merawat kencing manis. Kami tidak menemui meta-analisis kajian manusia yang menyokong dakwaan ini. Jangan gantikan ubat darah tinggi atau kencing manis dengan herba ini tanpa nasihat doktor.

Keburukan dan kesan sampingan hempedu bumi

Satu meta-analisis keselamatan (10 kajian rawak dan 3 kajian pemantauan) mendapati kesan sampingan serius sangat jarang berlaku, iaitu 0.02 bagi setiap 1,000 pesakit. Namun, kesan sampingan ringan adalah biasa, iaitu 102.6 bagi setiap 1,000 pesakit dalam kajian rawak. [4] Yang paling kerap ialah:

• masalah penghadaman, seperti loya, ketidakselesaan perut atau cirit-birit;
• reaksi kulit, seperti ruam atau gatal.

Penulis kajian menasihatkan pengguna diberi maklumat dan dipantau. [4]

Siapa yang perlu berhati-hati?

• Wanita hamil dan menyusu: data keselamatan tidak mencukupi, jadi elakkan kecuali dengan nasihat doktor.
• Kanak-kanak: dapatkan nasihat doktor dahulu.
• Sesiapa yang alah kepada hempedu bumi atau pernah mendapat ruam selepas mengambilnya.
• Sesiapa yang sedang mengambil ubat lain atau mempunyai penyakit kronik: tanya doktor atau ahli farmasi dahulu.

Cara pengambilan hempedu bumi

Secara tradisional, daun hempedu bumi diambil sebagai rebusan, atau dikeringkan dan dijadikan serbuk atau pil. Kekuatan rebusan dan serbuk daun tidak tetap, kerana kandungan andrographolide berbeza-beza. Produk yang menggunakan ekstrak dengan kandungan andrographolide yang dinyatakan memberikan dos yang lebih konsisten. Ikut arahan pada label, dan ambil untuk tempoh yang singkat sahaja kecuali dinasihatkan oleh doktor.

Untuk pengeluar suplemen dan produk herba

FC Materials membekalkan ekstrak hempedu bumi (Andrographis Extract 10:1) kepada pengeluar suplemen dan produk herba. Apabila membeli ekstrak, minta COA yang menunjukkan:

• nama botani dan bahagian tumbuhan (Andrographis paniculata, bahagian atas tanah);
• kandungan andrographolide dan kaedah ujian (HPLC);
• ujian identiti, logam berat, sisa racun perosak dan mikrobiologi.

Ada soalan tentang spesifikasi atau kegunaan dalam produk anda? WhatsApp kami untuk maklumat lanjut.

Apa kata kajian

• Meta-analisis 33 kajian rawak (7,175 pesakit): batuk dan sakit tekak berkurang berbanding plasebo; kualiti kajian lemah. [1]
• Meta-analisis rangkaian 2026: berkemungkinan mengurangkan kemasukan ke hospital bagi pesakit COVID-19 berisiko sederhana. [2]
• Meta-analisis 2024: tidak lebih baik daripada plasebo untuk kolitis ulseratif aktif. [3]
• Meta-analisis keselamatan: kesan sampingan serius 0.02 per 1,000; kesan sampingan ringan 102.6 per 1,000. [4]

Ringkasan ini menerangkan kajian yang diterbitkan tentang bahan ini. Ia bukan dakwaan bagi mana-mana produk siap; dakwaan pada produk siap mesti mematuhi peraturan pasaran tempat ia dijual. Artikel ini bukan nasihat perubatan.

References

1. Hu XY, et al. Andrographis paniculata (Chuān Xīn Lián) for symptomatic relief of acute respiratory tract infections in adults and children: a systematic review and meta-analysis. PLoS One. 2017;12(8):e0181780. doi:10.1371/journal.pone.0181780
2. Li A, et al. Traditional, complementary, and integrative medicine therapies for mild/moderate acute COVID-19: a systematic review and network meta-analysis. Phytomedicine. 2026;161:158764. doi:10.1016/j.phymed.2026.158764
3. Iyengar P, et al. Herbal medicines for the treatment of active ulcerative colitis: a systematic review and meta-analysis. Nutrients. 2024;16(7):934. doi:10.3390/nu16070934
4. Worakunphanich W, et al. Safety of Andrographis paniculata: a systematic review and meta-analysis. Pharmacoepidemiol Drug Saf. 2021;30(6):727-739. doi:10.1002/pds.5190